Als je uit verschillende kranten het verhaal van ooggetuigen over dezelfde gebeurtenis vergelijkt, kom je regelmatig schijnbaar tegenstrijdige details tegen. We concluderen echter niet dat, puur omdat mensen andere details vertellen, het gebeurde niet heeft plaatsgevonden. De verschillen onderstrepen juist dat het echt is gebeurd en dat er geen sprake is van een soort samenzwering.

Toch kom kom je regelmatig mensen tegen die vinden dat je uit de evangeliën alleen datgene moet geloven waar alle vier de evangelisten hetzelfde over zeggen. Die mensen zijn blijkbaar voorstander van een totalitair regime dat een gecensureerde staatscourant uitgeeft. Dat deze dwaling niet alleen in onze tijd voorkomt, blijkt uit het boek van Augustinus, 'Vier evangelisten, één evangelie'.

In dit boek gaat hij eerst in op de houding van mensen die zo nodig allerlei tegenstrijdigheden 'ontdekken' in de Bijbel. Hij zegt dat er bij hen soms sprake is van domheid, maar vaak zijn ze goddeloos en schaamteloos. Het uitgangspunt van Augustinus is dat de bijbelschrijvers door de Heilige Geest zijn geïnspireerd. Zij hebben daarbij niet letterlijk opgeschreven wat aan hen werd gedicteerd, maar schreven op wat en hoe zij het gezien en gehoord hebben. Vandaar dat ze niet letterlijk hetzelfde hebben opgeschreven.

Qua stijl doet het eerste gedeelte van het boek denken aan een ander werk van Augustinus, 'De civitate Dei' (Over de stad Gods), waarin hij ook in discussie gaat met mensen die kritisch staan tegen opzichte van het geloof. In het huidige boek komt hij tot mooie gedachten. Hij haalt fel uit tegen de goden Jupiter en Saturnus (waar wij nog wekelijks aan worden herinnerd door de naam zaterdag) en zegt dat de Romeinen de Tijd als hoogste god zagen. Daarmee, stelt hij, geven zij al aan dat al hun goden tijdelijk zijn.

Tegenstrijdigheden

Na de uitgebreide inleiding bevat het boek een systematische behandeling alle ogenschijnlijk tegenstrijdige passages die in de evangeliën voorkomen. Een deel van de tegenstrijdigheden is eenvoudig met gezond verstand in te zien. Bij de genezing van de bezetene te Gadara bijvoorbeeld vertelt de ene evangelist dat de zwijnen boven op de berg waren (Luc. 8:32) en de andere dat ze aan de zijkant van de berg liepen (Mar. 5:11). Bij tweeduizend zwijnen, zegt Augustinus, kun je je wel voorstellen dat ze zowel bovenop als aan de zijkant van de berg liepen.

Een ander deel van het boek gaat over het feit dat Jezus als leraar regelmatig onderdelen van Zijn goede boodschap (Evangelie) in verschillende situaties heeft herhaald. Dus afhankelijk van welke situatie de evangelist beschrijft, kunnen de details verschillen.

Een andere boeiende vraag die Augustinus beantwoordt is: 'Waarom heeft Jezus Zelf niets geschreven?' Daarop zegt hij dat mensen die deze vraag stellen de indruk wekken dat het geloofwaardiger zou zijn als Hij Zelf iets had geschreven. Dat is echter meten met twee maten. Heel veel andere mensen uit het verleden hebben zelf ook niets geschreven, maar hun woorden worden wel aangenomen, bijvoorbeeld van Pythagoras en Socrates. Het punt is: wil men geloven dat wat de evangelisten over Jezus als de Zoon van God zeggen waar is? Al met al is dit boek een prachtig naslagwerk om te gebruiken bij het lezen van de evangeliën.

N.a.v. Vier evangelisten, één evangelie, door Aurelius Augustinus, 374 blz., prijs € 44,90. Uitgeverij Damon, Budel, 2012.