'De vader en de zoon' is een pijnlijk, deels autobiografisch boek over een in evangelische kring bekend gezin (de vader van Peter is evangelist Feike ter Velde, red.). Met een pen, die qua stijl sterk doet denken aan 'Komt een vrouw bij de dokter' van Kluun, beschrijft Peter hoe zijn personage andere dingen wil dan hetgeen zijn vader (en ook God) voor hem in gedachten heeft. Johan kiest noch voor het één, noch voor het ander, maar gaat leven in twee werelden. Diepe eenzaamheid is het gevolg. De omslag van het boek toont een metafoor: een geheimenlaatje... Zo lijkt Peters/Johans leven ook vol geheimen en geslotenheid. Hij wil of hij kan nergens echt zijn.

Vervreemding

Peter wekt zondermeer mijn meeleven op, waar hij schrijft over zijn kinderjaren en het onpedagogisch omgaan van goedwillende christenen met kinderen. De auteur doet de hoofdpersoon echter vervreemden op het moment dat Johan als EH-student twee jaar lang een seksuele relatie onderhoudt met een getrouwde vrouw. Twijfel bekruipt me en dat blijft tot het einde van het boek: wat is hier waar en wat is er verzonnen? En ook: waaróm is het verzonnen? Wat wil Peter ter Velde eigenlijk met dit boek?

Johan is veertig als hij stuk breekt, valt en kiest. Een keus tegen zijn vader in, tegen zijn huwelijk en gezin, hij verlaat ze. Tegen het geloof, hij stopt met zijn baan als voorganger van een Evangelische gemeente. Johan wordt weer een losgeslagen tiener met vrienden van de middelbare school. Eindelijk, denk hij, kan hij 'zichzelf' zijn!

Mooie Heleen

Het boek is deels open en kwetsbaar, maar tegelijk ook erg gesloten. De auteur gaat oprecht relationele vragen uit de weg. Hij doet hiermee de geloofwaardigheid van zijn verhaal sterk geweld aan. Geen woord over hoe de bedrogenen zich voelen. Ik wil als lezer weten hoe zijn vrouw en kinderen gereageerd hebben, en als evangelische leef ik mee met de diepe impact die zoiets heeft (gehad) op een gemeente. Maar de bedrogenen hebben geen stem in het boek. Ze komen niet aan bod, behalve de vader van Johan en Johan zelf. De man die nog niet volwassen wilde zijn. Hij huilt zijn eenzaamheid uit op de schouder van mooie Heleen (het ooit zo onbereikbare mooiste meisje van de klas) en zich laat troosten met haar zachte woorden: 'Jongetje toch... ik ben toch bij je...' (blz 140).

Peter etaleert enkele opvoedingsfouten van zijn vader, maar zwijgt over zijn eigen vaderschap. De vraag: heb jezelf zoveel beter gehandeld, blijft onbeantwoord. In het boek staan diverse evangelischen te kijk, maar wie Peter/Johan zelf is blijft onduidelijk.

Treffend voor dit boek vond ik deze zin op pagina 3: 'Het verhaal moest alleen wel waterdicht zijn, maar ik wist dat ik als geen ander een geloofwaardige versie van mijn leven kon vertellen. Dat was een talent waar ik zelfs mijn beroep van had gemaakt. Het verhaal kwam er eindelijk uit.' Peter laat zijn lezers in het ongewisse. Wat is dit voor een boek? Een biecht, een aanklacht? Iets om van te leren, of iets om 'ons evangelischen' te blameren? Een gebroken spiegelbeeld.

De vader en de zoon, Peter ter Velde
286 blz., prijs € 18,99.
Uitgeverij Conserve, Schoorl, 2012