'Gooi maar in mijn pet', zullen velen gedacht hebben bij het nieuws dat woningcorporatie Vestia en scholengemeenschap Amarantis failliet dreigen te gaan door verkeerd uitgepakte deals met rentederivaten. Inderdaad is dat hogere financieringskunst, maar de kern is wel te begrijpen. Bij het gebruik van rentederivaten wordt de financiering van bijvoorbeeld onroerend goed en het renterisico op de bijbehorende leningen van elkaar gescheiden. Je hoeft dan de oorspronkelijke leningen niet over te sluiten bij grote veranderingen in de rentestand. Je ‘managet’ alleen de rente. Maar dat moet je natuurlijk wel deskundig en goed doen.

Het lijkt een economisch-technische kwestie voor deskundigen, maar dit nieuws geeft mij als leek toch ook een ernstig gevoel van onbehagen. Want met publiek of semi-publiek geld worden grote risico's gelopen. En in geval van faillissement draaien collega-instellingen ervoor op. In dit geval andere woningcorporaties en scholengemeenschappen. De klappen vallen daarmee uiteindelijk bij huurders, scholieren en de belastingbetaler.

Zelfoverschatting en grootheidswaan

Administrateurs van woningbouworganisaties en scholen zijn zich de afgelopen decennia steeds meer gaan gedragen als belegger en ondernemer in de financiële sector. Met bijbehorende salarissen, vertrekpremies en bonussen natuurlijk. Banken en verzekeraars waren hen daar al te graag bij behulpzaam. Allemaal in het kader van marktwerking en concurrentie. Maar het écht drijvende motief was natuurlijk gewoon ordinaire graaizucht. Want hoe grootser en ingewikkelder de financiële constructies, hoe meer onmisbaar je jezelf maakte. Heel wat functionarissen hebben van dit 'publieke bankieren' geprofiteerd, van boekhouders tot leden van raden van toezicht.

Banken en toezicht

En als er financiële verliezers zijn, dan zijn er natuurlijk ook altijd winnaars. Juist ja, de banken en verzekeraars. Zij waren de aanbieders van deze ingewikkelde constructies, waarmee veel bestuurders van scholen en woningbouwcorporaties – met het argument dat ze risico's indekten - goede sier maakten. Vestia sloot bijvoorbeeld veel renteverzekeringen af bij 'staatsbank' ABN Amro. In totaal had Vestia ruim vierhonderd verzekeringen bij dertien banken. Wie overziet dat nog? En wie trok er aan de bel?

De conclusie kan niet anders zijn dat banken, inclusief onze 'staatsbank', onverantwoord tekortgeschoten zijn in hun zorgplicht. Een ernstig vergrijp. En dat na de recente bankencrisis met 'rommelhypotheken' die ons juist leerde dat het in een gezonde financiële sector juist niet alleen mag gaan om geld verdienen. Toezichthouders en politiek hebben hier heel wat uit te leggen. Wanneer leren we het nou eens dat geldzucht toch echt de bron van al dit kwaad is?