Als ik dit schrijf, gaat het West-Afrikaanse land waar ik woon door problematische presidentiële verkiezingen. Er is grote verdeeldheid over de uitslag van de eerste ronde. Een aantal kandidaten beticht de overheid van oneerlijkheid. De lokale media informeren ons maar mondjesmaat. Klopt het wat zij melden? Hun taak is niet gemakkelijk. Veel voltrekt zich achter de coulissen, wellicht omdat het het licht niet kan verdragen.

Onduidelijkheid leidt altijd tot gissingen. Maar de mensen hier hebben een diepgeworteld wantrouwen tegenover de media en creëren daarom hun eigen wilde verhalen. Die scepsis heeft zijn oorzaak. In het verleden was hier een eenpartijstelsel en de media werden door de overheid gebruikt om het volk te manipuleren. Ook nu zijn de media niet geheel onpartijdig – en waar wel?

Explosief mengsel

We kunnen de partijen en de media onduidelijkheid verwijten, maar er is een ander belangrijk feit dat mij opvalt. Net als de verschillende media hun partij kiezen, zie ik dat mensen aannemen wat ze willen geloven. In deze verkiezingen is dat extra duidelijk, omdat sommige sympathieën nadrukkelijk etnisch bepaald zijn. Men kiest wat bij de eigen overtuiging of emotie past, of dat nu een sober krantenbericht is, of een broodje-aapverhaal uit het roddelcircuit of van internet. Er zijn geruchten over fraude, over een mogelijke militaire coup, over een stam die de macht wil grijpen. En elk gerucht heeft zijn vaste aanhang die heilig in de eigen versie gelooft. Dat creëert een explosief politiek mengsel.

Het is een extreme situatie, maar is het niet tegelijkertijd een karikaturale schets van onszelf? Moeten we niet toegeven dat ieder van ons de neiging heeft om uit berichtgeving te geloven wat we willen geloven? We laten ons maar al te gemakkelijk leiden door onze vooroordelen. En vaak zijn we maar al te bereid om onze zienswijze met verve te verdedigen – zelfs als we er niet zo zeker van zijn. Natuurlijk, we proberen dat dan goed te 'doordenken'. Maar als mensen zeggen dat ze denken, betekent dit vaak dat ze proberen de dingen in het keurslijf van hun vooroordelen te persen.

Woorden als lekkernijen

En welke keuzes maken mensen in wat ze willen horen en aannemen? Hoe sensationeler het verhaal, hoe makkelijker het wordt geaccepteerd. De Bijbel waarschuwt dat onze oude natuur maar al te graag de verkeerde nieuwtjes wil geloven. 'De woorden van de lasteraar zijn als lekkernijen; zij glijden immers af naar de schuilhoeken van het hart' (Spr. 18:8). Onjuiste of oneerlijke communicatie door één persoon kan grote schadelijke gevolgen hebben. Niet voor niets noemt Jacobus onze tong een 'bron van onberekenbaar kwaad' (Jac. 3:5-6), een klein vuur dat een groot bos in een vlammenzee kan veranderen.

Een uitgebreide versie van dit artikel is te lezen in De Oogst, het maandblad van stichting Tot Heil des Volks. Klik hier voor een abonnement of een gratis proefabonnement.