Het is een wonderlijk boek. Een boek met alleen namen. Pagina na pagina. Achttienduizend namen met geboortedatum en datum en plaats van overlijden. Achttienduizend namen van Joodse, Roma en Sinti kinderen die tussen 1942 en 1945 naar het Oosten werden gedeporteerd en die sindsdien uit ons midden verdwenen. Volgens Guus Luijters, de auteur van het boek, móest dit boek er komen. Vier jaar heeft hij er samen met Aline Pennewaard aan gewerkt. Ze verrichtten een heel bijzonder liefdewerk. 'Ik wilde al de 18.000 kinderen hun naam teruggeven'. En zo mogelijk wilden ze de kinderen ook weer een gezicht geven. Overal zochten ze naar foto's. In bijna drieduizend gevallen is dat gelukt. Dat wil wel zeggen dat de vijand er in geslaagd is om vijftienduizend kinderen visueel weg te vagen. We weten alleen nog hun namen. 'In Memoriam' heet het boek.

Op transport naar het Oosten

Afgelopen donderdag werd in Amsterdam, tijdens een bijeenkomst in de Portugese synagoge het boek 'In Memoriam' aan burgemeester Van der Laan aangeboden. In de synagoge vond ook de opening plaats van de gelijknamige tentoonstelling in het nabijgelegen Stadsarchief in gebouw De Bazel. Op prismavormige tafels zijn daar de bijna drieduizend foto's van de kinderen te zien. Ze zijn gerangschikt per transport. Op woensdag 15 juli 1942 vertrok het eerste transport Westerbork-Auschwitz. Woensdag 13 september 1944 het 102de en laatste transport, Westerbork- Bergen-Belsen. Onweerstaanbaar dringt de vraag zich op hoe dat met die baby's gegaan moet zijn daar op die helse plaatsen. Bij het zien van de foto's werd ik overvallen door een gevoel dat te groot en te verschrikkelijk is voor woorden. Op de meeste foto's zie je blijde, lachende kinderen. Op de foto's die in oorlogstijd zijn genomen lees je in de ogen al de angst voor wat komen gaat.

De tentoonstelling is tot 20 mei te bezoeken. Daar zijn, lezen en kijken geeft je het gevoel dat je meewerkt aan het terugbrengen van deze kinderen in ons midden. Een liefdesgebaar van machteloosheid. We moeten vooral niet doen alsof het niet gebeurd is. En ook niet alsof het nooit meer kan gebeuren. Bidt Jeruzalem vrede toe!