‘Het is irreëel te geloven in een welvaartshausse die honderd jaar aanhoudt’, stelde de Britse filosoof John Gray pas in De Volkskrant. Voor hem is het zonneklaar: de westerse cultuur loopt op haar achterste benen. Dat maken de schuldencrisis in Europa en de torenhoge staatsschuld van de VS (inmiddels 14.000 miljard dollar) wel duidelijk. Cultuurfilosoof Egbert Schuurman valt hem bij: ‘De vanzelfsprekendheid van een steeds grotere welvaart is voorbij: we kunnen niet langer schuld op schuld stapelen’ (Nederlands Dagblad, 16 juli).

Filosoof Ad Verbrugge liet vorig jaar eenzelfde waarschuwing horen in maandblad De Oogst: ‘Hoogmoed en verblinding, dat waren de grote thema’s in de Griekse tragedies en dat zijn ze nog steeds. Pas na lijden erkennen we dat we gefaald hebben. Veel mensen, waaronder ikzelf, roepen al jaren dat de manier waarop de financiële wereld zich ontwikkelt, onverantwoord is. Nu ziet iedereen dat – maar we moeten de hele rit nog uitzitten.’

Onbetaalbaar

De oplossing? In het Nederlands Dagblad wordt een uitspraak van oud-minister Wouter Bos uit 2009 aangehaald: ‘Wij moeten zelf een nieuw evenwicht vinden alvorens deugden als matiging en bescheidenheid wortel kunnen schieten in de financiële markten.’

Tja, matiging en bescheidenheid, waar haal je dat opeens vandaan? En hebben we er genoeg aan? Misschien heeft de mensheid ook wel baat bij een flinke injectie van liefde, blijdschap, vrijgevigheid, nuchterheid en geduld om de crisis het hoofd te bieden. Of een compleet nieuw hart, dat zou helemaal mooi zijn. ‘Schep o God een zuiver hart in mij, vernieuw mijn geest, maak mij standvastig’ (Psalm 51). Zo’n hart is natuurlijk onbetaalbaar voor gewone stervelingen, maar erom vragen staat vrij.