Vanuit de politiek, met name door D66, wordt al jarenlang geijverd voor het opruimen van alles wat nog herinnert aan onze christelijke wortels. Het is niet ondenkbaar dat ze daar in de toekomst spijt van gaan krijgen. Er komt namelijk ongetwijfeld iets voor in de plaats. En de vraag is: wat? Twee denkers hebben zich daar decennia geleden al over uitgesproken. De filosoof prof. H. van Riessen (1911-2000) poneerde zo’n veertig jaar geleden al de stelling: ‘Het is God of de afgoden.’

De dichter Ed Hoornik (1910-1970), die zich volgens eigen zeggen met moeite een weg baande tussen geloof en ongeloof, kwam tot de volgende profetische woorden: ‘Als u het mij op de man af vraagt, ik geloof niet in God, maar tegelijk ben ik van mening dat het de grootste stommiteit is dat ze bezig zijn Hem af te schaffen. Nooit zal de mens zonder rechter kunnen leven. Zij die na ons komen, zullen het ondervinden. Er zullen plaatsvervangende goden opstaan, door het volk zelf geroepen, en zij zullen erger zijn dan Hitler en Stalin.’

Verschraling

Inmiddels maken we geen kleine crisis mee. Ook onder belijdende christenen is de christelijke cultuur, de uiterlijke vormen en rituelen, aan het verschralen. We zijn in alles zo op de wereld gaan lijken, dat het niet meer wordt opgemerkt dat we ‘geheel anders’ zijn. Wellicht doen we het wat kalmer aan dan de wereld, maar we omhelzen dezelfde zaken. Zeker, het gaat in het christelijk geloof allereerst om het hart, de hartsgesteldheid. Het grote gebod gaat over de liefde, en dat is bij uitstek een zaak van het hart. Maar wat erin zit, moet er natuurlijk ook uit komen. De liefde tot God en de naaste vraagt om uitdrukkingsvormen.

Open ogen

Wat is kenmerkend voor een christelijke cultuur? Het is leerzaam om hiervoor te kijken naar tijden waarin het geloof opleefde. Tijden van opwekking. Waarin uitte zich dat? Vier zaken zie je in zulke tijden van beweging oplichten. Allereerst krijgt de Bijbel een grote plaats. Deze wordt gelezen, bestudeerd en onderling gedeeld. Daarnaast vlamt het gemeenschappelijk gebed op. Dat was zo op de eerste pinksterdag en dat zie je bij elke opwekkingsgolf. Poëzie en zang volgen als vanzelf. En als een soort reflex van het oplevend geloof gaan de ogen open voor mensen in nood. Men gaat helpen, zorg verlenen, zorg voor lichaam en ziel. Al deze zaken gaven het christelijk leven kleur. Het wordt opgemerkt. Het beïnvloedt de samenleving, het bepaalt de cultuur.