In dagblad Trouw loopt al enige weken een serie over de door neurologen veronderstelde ‘dood van de vrije wil'. In de trein zag ik dat ook de gratis krant De Pers zich op dit uitdagende thema stortte. Niet zonder reden, want de implicaties van het ontbreken van een vrije wil zijn enorm. Voor het strafrecht, voor de keuzes die je maakt en voor de normen die je hanteert. Het ontbreken van een vrije wil betekent in wezen ook niets minder dan het ontbreken van een eigen verantwoordelijkheid.

Eigenlijk herleeft in deze artikelen over de resultaten van modern hersenonderzoek een eeuwenoude filosofische en religieuze discussie. Nederlandse protestanten hebben daar aan het begin van de zeventiende eeuw al forse strijd over gevoerd. Die werd tijdelijk beslecht met de Dordtse Leerregels. De nieuwe neurologische inzichten lijken die in de leerregels neergelegde visie over voorbestemming en het ontbreken van een keuzemogelijkheid nu te bevestigen. Lijken, want er zijn ook andere onderzoeken.

Vernieuwd denken

Zo vond volgens dagblad De Pers een vooraanstaand onderzoeker van de universiteit van Florida dat je met heel bewust nadenken het onbewuste wel degelijk kunt beïnvloeden. Bij die bevinding moest ik onmiddellijk denken aan wat God ons openbaart in Romeinen 12 vers 2: ‘En wordt niet gelijkvormig aan deze wereld, maar wordt hervormd door de vernieuwing van uw denken, opdat gij moogt erkennen wat de wil van God is, het goede, welgevallige en volkomene.’

Neuromarketing

Toch maar heel bewust nadenken dus over al die reclame die met behulp van ‘neuromarketing’ de makkelijk prikkelbare onderdelen van mijn brein probeert te beïnvloeden en mij ‘gelijkvormig aan deze wereld’ probeert te maken. Die makkelijk prikkelbare onderdelen zijn overigens niets anders dan mijn zondige neigingen. Maar God wil mij daarvan bevrijden en door Zijn genade wil ik dat ook. Prachtig die wil en genade van God! Veel belangrijker ook dan de vraag over mijn eigen vrije of onvrije wil.

Henk van Rhee

Henk van Rhee is algemeen directeur van stichting Tot Heil des Volks.