We zijn moe en opgejaagd, vindt filosoof en schrijver Joke J. Hermsen (Trouw, 20-3-2010). Dat klinkt vrij onschuldig, maar volgens Hermsen heeft onze moeheid verstrekkende gevolgen: we raken vervreemd van onszelf en verliezen onze betrokkenheid. We worden cynisch, onverschillig. ‘Dat er niemand in Den Haag en Almere is gaan demonstreren tegen het racisme van de PVV, komt voort uit moeheid. Vroeger gingen we voor minder de straat op. Maar we zijn murw geworden door onze drukke levens en onze volle agenda’s en denken dat het toch allemaal niets helpt.’

‘We dreigen massaal overspannen te worden door de toenemende tijdsdruk', stelt Hermsen. ‘De politieke boodschap over tijd is zó eenzijdig. Die gaat alleen maar over arbeidsparticipatie.'

Cynisch en onverschillig

De filosoof vindt dat de overheid moet ophouden het onderwijs op middelbare scholen, hogescholen en universiteiten onder steeds scherpere tijdsdruk te zetten. ‘De gezondheid van een democratie is afhankelijk mensen die kritisch hebben leren nadenken. Dat kost tijd. Die tijd valt niet in economisch nut uit te drukken, maar als je die tijd niet geeft, zul je de erfenis hiervan gepresenteerd krijgen. We komen terecht in een cynische, onverschillige en steeds onmenselijker wereld.'

mensengewriemel

De Deense filosoof Kierkegaard zou het met Hermsen eens zijn. Hij schreef eens in zijn dagboek: ‘O, het is in dit verwarrende mensengewriemel al heel wat als er nog iemand is die één uur per week de tijd neemt om werkelijk na te denken (want kranten lezen en naar vergaderingen rennen is geen denken); en deze verwarde massa zal dan de waarheid moeten beoordelen?'

Kierkegaard schreef zijn woorden in de 19^e eeuw, maar ze lijken nu actueler dan ooit. Voor de komende verkiezingen wekt dat weinig hoop. De verleiding is groot om je te laten meeslepen door cynisme, liefdeloosheid en angst. 'In de laatste dagen zal de liefde verkillen', waarschuwt Jezus. Nu komt het erop aan om als volgelingen van Jezus trouw te blijven. Om niet cynisch en onverschillig te worden. Zonder gebed redden we het niet.

Gertjan de Jong

Gertjan de Jong is redactioneel medewerker bij stichting Tot Heil des Volks.