Veertig jaar geleden kwam in het rijke Amerika het welvaartsevangelie op. Welvaartsevangelisten pasten het Evangelie aan bij de hang naar rijkdom en het najagen van materiële overvloed. Later sloeg dit over naar het steeds rijker wordende Europa. Begin negentiger jaren besteedde Tot Heil des Volks regelmatig aandacht aan deze ontwikkelingen. Nu, ruim twintig jaar later, moeten we constateren dat veel elementen van deze dwaalleer zich overal in de evangelisch charismatische beweging genesteld hebben en aan populariteit winnen.

Het welvaartsevangelie is voortgekomen uit charismatische kring, maar daar bevonden zich ook haar krachtigste critici. Godsmannen als David Wilkerson hebben er duidelijk stelling tegen genomen. De bekende pinkstertheoloog dr. Gordon Fee zei: 'Amerikaans christendom is snel geïnfecteerd aan het raken met een kwaadaardige ziekte, het zogenaamde welvaarts- en gezondheidsevangelie, dat nog maar erg weinig van het karakter van het Evangelie in zich heeft.' Sektenspecialist dr. Walter Martin en theoloog dr. Dan McConnell kwalificeerden deze leer terecht als 'cultic' – sektarisch – omdat het een buitenbijbels element aan het Evangelie toevoegt en tot centraal thema maakt.

De oorsprong van het welvaartsevangelie ligt in de negentiende-eeuwse beweging van 'New Thought'. Deze voorloper van de new age-beweging leerde dat God in alles is, dat zonde, kwaad en ziekte het gevolg zijn van verkeerd denken en dat de mens door zijn denken en uitspraken zijn eigen realiteit kon scheppen en manipuleren. Zij leerde dat het de wil van God is dat de mens volmaakt gezond en welvarend zou zijn. New Thought bestond uit een mengsel van oosters denken en christelijke elementen. Verscheidene occulte en metafysische bewegingen zijn hieruit voortgekomen, zoals de sekte van Christian Science en de leer van het 'positief denken' (Norman Vincent Peale). Het vond zijn 'charismatische' expressie in de leer van het 'positief belijden'.

Toverformule

Twee belangrijke elementen van de welvaartsleer zijn:

1. het is altijd Gods wil dat zijn kinderen materiële voorspoed en volmaakte gezondheid genieten;

2. door het belijden of claimen van die materiële zegen of genezing worden deze werkelijkheid.

Volgens welvaartsevangelisten berust dit principe van 'belijden' op universele geestelijke wetten. 'Wat we uitspreken, gebeurt.' Dit wordt 'word faith' (woordgeloof) genoemd, maar het heeft in feite meer van een toverformule om je eigen rijkdom te scheppen. Het bijbelse begrip 'geloof' is iets heel anders. Het is een volkomen vertrouwen op God in voorspoed, maar ook in tegenspoed. Het durft op God te vertrouwen voor de dagelijkse behoefte – zoals Hij de Israëlieten dagelijks het manna gaf – en richt zich niet op rijkdom. Echt geloof is tevreden met 'onderhoud en onderdak' (1 Tim. 6:7). Gods Woord waarschuwt zelfs tegen het streven naar een grote bankrekening (1 Tim. 6:9).

Schril contrast

De zendingsgeschiedenis geeft vele voorbeelden van zulk geloof. Ik ken geen voorbeeld van zendingspioniers die rijk wilden worden van hun bediening. Zij leefden in eenvoud en vertrouwden op God voor hun dagelijkse behoeften. Hun zelfverloochening vormt een schril contrast met de schatrijke welvaartsevangelisten, die vooral zichzelf promoten. Deze laatsten zijn volgens de Bijbel 'het spoor bijster', omdat zij het Evangelie vooral als iets winstgevends beschouwen (1 Tim. 6:5). Welvaartsevangelisten van het eerste uur waren mensen als Kenneth Hagin en Kenneth Copeland. In Benny Hinn (foto) kreeg het welvaartsevangelie misschien wel zijn meest banale vorm. Op een geluidsband heb ik hem horen brallen: 'Vroeger predikten ze dat we eens over de straten van goud zullen lopen. Ik heb daarboven geen goud nodig. Ik wil het hier en nu.' Dat is ten diepste waar het in het welvaartsevangelie om gaat: een hemel op aarde. Het gaat niet meer om noden, maar om vleselijke verlangens.

Dit artikel verscheen eerder in De Oogst, het maandblad van stichting Tot Heil des Volks. Klik hier voor een abonnement of een gratis proefabonnement.