De laatste tijd komen er steeds meer refo-jongeren op het werk van ‘het Heil’ af, schreef Henk van Rhee onlangs op deze site. Zij willen graag een steentje bijdragen. Maar wat trekt jongeren uit de bevindelijk gereformeerde kerken nu zo aan in het werk van de stichting Tot Heil des Volks? Het Heil heeft onmiskenbaar een evangelische identiteit. Toch krijgt zij veel steun uit reformatorische kring en soms wordt De Oogst vanaf de kansel of in kerkblad aangeprezen. Dit doet de vraag rijzen welke belangrijke uitgangspunten de evangelische beweging en de reformatorische kerken (van bevindelijke snit) met elkaar delen. In dit artikel wil ik proberen daar wat licht over te laten schijnen.

Beleving

Allereerst staan het gezag en de betrouwbaarheid van de Bijbel buiten iedere discussie. Het Woord van God is bron en norm voor het hele leven. Daarbij komt de belijdenis dat mensen alléén door Jezus Christus’ verlossingswerk het eeuwig heil uit genade kunnen verkrijgen. Ten derde onderschrijven evangelischen en reformatorischen de noodzaak van persoonlijke bekering tot God. De gerichtheid op beleving van het geloof hangt hiermee samen. In de vraag ‘hoe krijg ik een levende relatie met God?’ klinkt nadrukkelijk de levensvraag van Maarten Luther door: ‘Hoe krijg ik een rechtvaardig God?’ Andere gedeelde stellingnames gaan bijvoorbeeld over medisch-ethische vraagstukken, zoals abortus, euthanasie en stamcelonderzoek. Ook is er veel eensgezindheid als het gaat om de steun voor Israël. Samenbindend zal ook zijn dat zowel evangelischen als bevindelijk gereformeerden een kleine minderheid vormen in de Nederlandse samenleving.

Herkenning

Dat deze stromingen zoveel gemeenschappelijk hebben, is ook historisch te duiden. Beide wortelen in voorreformatorische bewegingen (denk aan Thomas à Kempis, Geert Grote en Johannes Hus) en het piëtisme of puritanisme, die een accent leggen op de ervaring van de gelovige: de omgang tussen God en Zijn kinderen. Kortom, op wezenlijke punten is er zoveel overeenstemming dat dit over en weer herkenning oproept. In een seculariserende Nederlandse samenleving zullen reformatorische en evangelische mensen steeds meer gelijkgezinden worden. Zij delen immers wél een diep ontzag voor God, erkennen het gezag van Zijn heilig Woord en verlangen ernaar om in hun levenswandel de voetstappen van Christus te drukken.

Toekomst

Naast grote overeenkomsten is er diepgaand onderscheid tussen de reformatorische zuil en de evangelische beweging. Bovendien kennen beide stromingen veel onderlinge verschillen. In deze bijdrage staat echter centraal wat verbindt. De vraag is wel of de reformatorische kerken en de evangelische gemeenten elkaar blijven passeren als schepen in de nacht. Omdat het riskant is om een toekomstvoorspelling te doen, geef ik beknopt drie scenario’s weer. De eerste denkbare ontwikkeling is dat de liberaal-seculiere meerderheid in Nederland zo dominant wordt, dat orthodoxe, bijbelgetrouwe christenen helemaal in de marge worden gedrongen. Die verdrukking brengt hen nader tot elkaar. In zo’n context helpt het niet echt om elkaar te bestrijden.Het tweede scenario is dat van radicalisering en polarisatie. Bestaande vooroordelen worden versterkt en verschillen uitvergroot. Elke evangelicale tendens in reformatorische kerken krijgt het etiket ‘remonstrants’. Elke reformatorische inbreng in evangelische kring wordt weggezet als conservatief en verstarrend.

Gaan jongeren verandering brengen? Dit levert het derde scenario. Jongeren uit diverse kerken en gemeenschappen leren elkaar over en weer kennen en merken dat bestaande vooroordelen over elkaar niet kloppen. De een laat zich vervolgens door de ander corrigeren. Er ontstaat een klimaat van openheid en samenwerking op basis van onderlinge herkenning en waardering.

Aantrekkingskracht

Waarom oefent het werk van de Stichting tot Heil des Volks een bovengemiddelde aantrekkingskracht uit op jongeren van reformatorischen huize? Gaat het hier om een puberale houding tegen waarschuwingen om je toch vooral niet in te laten met de ‘evangelische’ zuurdesem? Mijns inziens steekt het dieper. Ik denk dat deze reformatorische jongeren – vaak mede dankzij hun opvoeding – een diepe, hartelijke bewogenheid hebben met de naaste in nood. En dan vooral met de naaste die geen helper heeft. ‘Het Heil’ heeft zich van meet af aan bekommerd om mensen die aan de onderkant van de samenleving leven, en wil niet alleen hun materiële, maar ook geestelijke nood lenigen. In de werkwijze van deze stichting zien de reformatorische jongeren een duidelijk christelijk stempel. Want ‘het Heil’ doet geen concessies aan de moderne levensvisie, noch aan de moderne Schriftkritische theologie. Deze uitgangspunten werken consequent door in het personeelsbeleid van de stichting. Die duidelijkheid en consistentie spreekt jongeren aan!

Sodom en Gomorra

Een andere ‘trigger’ komt voort uit de gewoonte in bevindelijk-gereformeerde kring om nogal eens te klagen over de neergaande ontwikkeling in onze samenleving. Amsterdam en Rotterdam worden dan vergeleken met het Sodom en Gomorra van eertijds. Maar is het platteland soms een paradijs? Nee – dat zullen reformatorische predikanten niet zeggen. Intussen zijn er in de biblebelt tenminste nog ‘onze’ reformatorische scholen, zorginstellingen en (vaak) volle kerken…

Een deel van de reformatorische jongeren kan deze weemoedige klachten echter niet langer combineren met de introverte blik naar binnen. Ze bemerken de interne tegenspraak: wel ergens op tegen zijn, maar er niets aan doen. Dat gaat hen aan het hart. Ze trekken de stoute schoenen aan en nemen zelf een kijkje in de grote, boze stadscultuur. En daar blijft het natuurlijk niet bij, want ze willen ook graag hun handen uit de mouwen steken.

Openheid

De combinatie van evangelisatie en praktische hulpverlening van ‘het Heil’ sluit hier naadloos op aan. Want als de beschermd opgevoede refo-jongere misschien wat schuchter is om zijn of haar geloof ter sprake te brengen, dan vormt dat geen enkele belemmering om in daden te laten blijken waar het hart vol van is. De openheid en de christelijke identiteit van ‘het Heil’ maakt dat zo’n jongere zich er snel thuisvoelt. Helemaal als je in een kantoor in hartje Amsterdam het portret van ds. Jan de Liefde aan de muur ziet hangen, de oprichter van ‘het Heil’ en opeens bedenkt dat hij de dichter is van het bekende lied: ‘Van U zijn alle dingen, van U, o God en HEER, van U de zegeningen, die ’k biddende begeer…’

Foto: Refo-jongeren steken hun handen uit de mouwen in de keuken van AHA
RD, Anton Dommerholt