Als we de Britse specialist in ouderdomsverschijnselen Aubrey de Grey mogen geloven, dan is de eerste mens die duizend jaar wordt al onder ons. Door demografische en medisch-technologische veranderingen, moet het bereiken van die leeftijd volgens hem haalbaar zijn. Zijn visie deed veel stof opwaaien in de media. Duizend jaar worden, wie wil dat niet?

De gerontoloog De Grey was onlangs uitgenodigd voor een lezing door de ‘Leyden Academy on Vitality and Ageing’. Hoogleraar ouderengeneeskunde Rudi Westendorp, directeur van de organisatie die De Grey had uitgenodigd en ook sprak tijdens de lezing, heeft een genuanceerder standpunt. In een publicatie in weekblad Elsevier stelt hij: ‘Als je naar de demografische ontwikkeling in Nederland kijkt, kun je afleiden dat de levensverwachting iedere tien jaar met drie jaar toeneemt. Kinderen die dit jaar worden geboren, kunnen dus honderd jaar worden.’ Hij voegde eraan toe dat Nederland het qua levensverwachting ooit beter had gedaan, maar die levensverwachting is getemperd omdat we ‘veel te veel roken’. Met die ogenschijnlijk geringe kanttekening raakt Westendorp de kern van een veel breder probleem. De levensverwachting stijgt nu weliswaar sterk, maar zet die stijgende lijn ook door? En wie zullen profiteren van een groeiende levensverwachting: een kleine, vermogende wereldelite of ook brede lagen van de wereldbevolking?

Welvaartsziekten

De medische kennis en mogelijkheden voor diagnostiek en genetica ontwikkelen zich onweerlegbaar in een hoog tempo. Persoonlijk denk ik echter dat de voordelen van de medische vooruitgang teniet worden gedaan door de invloed van welvaartsziekten en onze moderne levenswijze; denk aan obesitas, drankmisbruik, roken, overconsumptie en de gevolgen van milieuverontreiniging. De huidige demografische en epidemiologische situatie in Rusland sterkt mij in die gedachte. Epidemiologie is de medische discipline die de invloed van levensstijl, gezondheidstoestand en andere persoonlijke of sociale factoren op de verspreiding van ziektes bestudeert. Rusland is een schoolvoorbeeld van het oorzakelijke verband tussen alcoholmisbruik en afnemende levensverwachting. Zoals bij veel verslavingen is er vaak sprake van alcoholmisbruik om een innerlijke leegte op te vullen of bij een gebrek aan toekomstperspectief.

Midden jaren tachtig nam de levensverwachting in Rusland snel toe, om in de decennia die volgden weer snel te dalen. Belangrijke oorzaak was dat het alcoholbeleid van Gorbatsjov was uitgewerkt. Onder de veelzeggende kop ‘De dood in Rusland danst met de fles mee’, verscheen in maart 1998 in de Volkskrant een publicatie over de desastreuze gevolgen van grootschalig alcoholmisbruik. Overleden er in 1990 in totaal nog 1.655.993 Russen, in 1994 was dat aantal gestegen tot 2.301.366. Een stijging van 39% en de neergang in de levensverwachting heeft doorgezet. Reiner Klinhholz, directeur van het Berlijnse Instituut voor Bevolking en Ontwikkeling, stelde tijdens de presentatie van een studie in april vorig jaar: ‘In Rusland is alcohol de belangrijkste oorzaak voor de negatieve evolutie van het bevolkingsaantal en de levensverwachting.’

Onbetaalbaar

Er zijn nog meer argumenten aan te voeren die het droombeeld van De Grey ontkrachten. Nu al stijgen de zorgkosten schrikbarend en bij ongewijzigd beleid zullen die onbetaalbaar worden. De vergrijzing bewijst weliswaar dat we ouder worden, maar daardoor neemt ook het aantal gezondheidsproblemen toe. Nieuwe ontwikkelingen op het gebied van genetica, moderne computergestuurde apparatuur en nieuwe, duurdere medicijnen zullen de kosten verder opdrijven. December vorig jaar besloot een zorgverzekeraar geen extra geld te betalen voor operaties met behulp van robots. De kosten voor aanschaf en gebruik waren te hoog en er werden alleen nog kosten vergoed voor traditioneel uitgevoerde operaties. De stijgende zorgkosten kunnen alleen worden opgebracht in een economie die krachtig blijft groeien.

Welvaart

Levensverwachting is in onze complexe samenleving gerelateerd aan welvaart. Maar de westerse wereld heeft te maken met krimp in plaats van groei. Nu al leidt de combinatie van een stijgende levensverwachting en de gevolgen van de schuldencrisis tot tekorten en afnemende dekkingsgraden bij de pensioenfondsen. Zowel de pensioengerechtigde leeftijd als de AOW-leeftijd moet worden verhoogd en wat de gevolgen zullen zijn als mensen massaal honderd jaar of nog ouder worden, laat zich gemakkelijk raden.

Daarnaast zijn er de ethische gevolgen. De teller van de wereldbevolking staat nu op zeven miljard. Slechts een klein en welvarend deel van de mensheid profiteert van de welvaart en een stijgende levensverwachting en die verschillen zullen toenemen. Ik sluit niet uit dat de druk op zorgbudgetten zo groot wordt, dat er discussie zal komen over de vraag in hoeverre mensen financieel verantwoordelijk kunnen worden gesteld voor de gevolgen van keuzes die zij maken. Wie draagt bijvoorbeeld de kosten, als genetisch of prenataal onderzoek uitwijst dat een vrouw zwanger is van een kind dat met een ernstige handicap ter wereld zal komen?

Leeftijd in de Bijbel

Uit het geslachtsregister in Genesis 5 blijkt dat de oudvaders hoge leeftijden bereikten. Seth werd 912 jaar en zijn zoon Enos 905 jaar. Methusalem, bekend van het spreekwoord, werd 969 jaar en Noach 950 jaar. Zij bereikten die leeftijden zonder dat er sprake was van genetica, robottechnologie en moderne diagnostiek. Maar in het hoofdstuk erna volgt de zondvloed en neemt de levensverwachting snel af. ‘Tot 120 jaar’ is sindsdien de meer realistische Joodse wens voor een lang leven.

De Bijbel vermeldt deze leeftijd ook expliciet (Gen. 6:3). Het is tevens de leeftijd die Mozes bereikte. Deze bestond uit drie perioden van veertig jaar. Mozes was veertig jaar in Egypte aan het hof en daarna veertig jaar vluchteling bij zijn schoonvader, de priester Jethro. Op tachtigjarige leeftijd had hij nog de spankracht en vitaliteit om het volk Israël uit Egypte naar het Beloofde Land te leiden (Hand. 7). Zelf mocht hij het land niet binnengaan en stierf in het land Moab. God zelf begroef hem en niemand heeft geweten van zijn graf tot op de huidige dag. Mozes was 120 jaar oud toen hij stierf, zijn oog was niet verduisterd en zijn kracht niet geweken (Deut. 34). Een leeftijd van 120 jaar lijkt mij in dit bijbelse tijdsgewricht (bedeling) dan ook een realistischer leeftijdsgrens dan het droombeeld van professor De Grey.