De Israëlische samenleving kent heel wat breuklijnen: tussen joden en Arabieren, gevestigde families en nieuwkomers. Een van de thema’s die zonder moeite verhitte discussies losmaakt in Israël is de rol van religieuze joden. Ook in Nederland komt geloof steeds meer in het centrum van de politieke aandacht. Wie echter beide landen vergelijkt, ziet opmerkelijke verschillen.

Onlangs was ik, voor het eerst sinds drie jaar, weer in Israël. Het viel op hoe snel de ontwikkelingen in het land gaan: in Jeruzalem reed nu een tram van west naar oost, een complete winkelstraat was erbij gekomen en er werd koortsachtig verder gebouwd. Uit gespreken met tal van Israëli’s bleek dat ook de samenleving allerminst stil stond. Sociale thema’s als armoede en woningnood worden steeds belangrijker, terwijl het vertrouwen in de politiek tot een dieptepunt lijkt gedaald. Een van de manieren om een samenleving beter te leren kennen, is te kijken waarnaar de inwoners kijken: televisie. Daarom ben ik een mediawinkel binnengestapt en heb daar gevraagd wat momenteel populaire series zijn op de Israëlische tv. Binnen de kortste keren stond ik met een aantal dvd-boxen weer buiten, benieuwd naar de inhoud.

Israëlisch Staphorst

Het eerste verrassende punt was dat beide series expliciet over geloof gaan – een aanwijzing dat religie in de Israëlische samenleving een belangrijk maatschappelijk onderwerp is. Beide laten ook zien hoe geloof en de moderne samenleving elkaar ontmoeten en daarbij soms schuren, soms fel met elkaar botsen. Vanaf dit moment lopen de series echter uiteen en laten ze een radicaal verschillend beeld van het jodendom zien.

De eerste serie, Merchak negi’a (Een aanraking verwijderd), speelt zich af in Bné Brak – het Staphorst van Israël, een plaats vlakbij Tel Aviv die vrijwel volledig door orthodoxe joden wordt bewoond. In die orthodoxe plaats komt een familie van nieuwkomers wonen, Russische joden die net Moskou hebben verlaten. De cultuurshock is groot. Niet alleen voor de Russische familie, ook voor de orthodoxe buren. De serie laat zien hoe beide families elkaar leren kennen en langzamerhand elkaar accepteren. Totdat de Russische zoon verliefd wordt op de orthodoxe dochter.

De tweede serie kende ik al: Srugim, ‘gehaakte keppeltjes’, de geuzennaam van de modern-orthodoxen in de Israëlische samenleving – een beetje vergelijkbaar met de term ‘refo’s’ in Nederland. Srugim is nu drie seizoenen op de Israëlische tv te zien en is een doorslaand succes. De serie speelt zich af in de Jeruzalemse wijk Katamon, waar veel jonge modern-orthodoxen wonen. Centraal staat een vriendengroep van singles die allemaal op zoek zijn naar een levenspartner. Maar hoe doe je dat binnen de grenzen van de halacha, het joodse recht?

Respect

De verschillen tussen beide series zijn groot. De eerste serie is gemaakt vanuit het patroon zoals we dat ook in Nederland zo goed kennen: geloof verdraagt zich niet met moderniteit, geloof belemmert mensen in hun ontwikkeling, is benauwend en beklemmend. Wie breekt met het geloof ervaart een bevrijding. Dat is de nauwelijks verhulde boodschap die van Merchak negi’a uitgaat: de serie laat zien hoe mooie gevoelens en emoties verstikt worden door religieuze ideeën en regels. Het is duidelijk: wie vroom leeft, zit gevangen en kan niet echt van het leven genieten.

Srugim verschil daarvan als de dag van de nacht. De serie wordt gedragen door respect voor het jodendom en laat modern-orthodoxen zien als gewone mensen, met gewone verlangens, die op een gelovige manier in het leven staan. Natuurlijk laat Srugim de dilemma’s zien, toont het de impact van de reinheidswetten op het joodse leven, de vraag of een man wel of niet een vrouw een hand mag geven, of je wel of niet tv mag kijken – maar dat gebeurt van binnenuit. Orthodoxen zijn in deze serie niet ‘de ander’, maar mensen met wie een ieder zich kan identificeren. De serie is dan ook gemaakt door mensen die zelf orthodox zijn en de samenleving een beeld van hun eigen leven wilden geven dat klopt en van hen geen rare karikatuur maakt.

Onzichtbaar

Leg daar dan even ons eigen land naast. Wie er eens een avondje voor gaat zitten en de Nederlandse tv-series bekijkt, kan als eerste grote conclusie vaststellen dat het christelijk geloof in onze samenleving helemaal geen thema meer is. Het christelijk geloof is vrijwel verdwenen uit het gewone, dagelijkse leven. Het lijkt irrelevant geworden, iets van achter de voordeur, maar geen groot maatschappelijk thema meer.

Neem bijvoorbeeld de populaire serie voor tieners, Spangas, over een doorsnee Nederlandse school en de belevenissen van de kinderen daarop. Duidelijk is dat voor de makers er met name twee maatschappelijke thema’s zijn die ze in de serie aan bod willen stellen: homoseksualiteit en de plaats van de islam in onze samenleving. Dus zien we kinderen die hun homoseksualiteit ontdekken, hun worstelingen daarmee en hoe ze daarmee al dan niet gepest worden én zien we islamitische kinderen worstelen met de vraag of ze wel of geen hoofddoek dragen en hoe ze de ramadan moeten inpassen in hun schoolagenda. Hoewel de serie door de NCRV wordt uitgezonden, komt er geen enkel christelijk kind in naar voren en speelt het christelijk geloof op geen enkele manier een rol. De serie maakt duidelijk: christenen zijn onzichtbaar geworden. Ze zijn er misschien nog wel, maar vallen niet meer op en schuren niet meer met de samenleving.

Knipoog

Als geloof dan toch naar voren komt in Nederlandse tv-series, dan op de manier van Merchak negi’a: geloof als iets waarvan moderne mensen eigenlijk bevrijd moeten worden, iets dat zich niet met onze tijd verdraagt. Dat geldt voor vrome joden en moslims, maar niet minder voor orthodoxe christenen.

Na het zien van Srugim en de integere en respectvolle manier waarop geloof daarin wordt getoond, vroeg ik me af waarom we zo’n serie in Nederland niet hebben. Is geloof inmiddels voor de gemiddelde Nederlander te ver verwijderd om er nog iets van te begrijpen? Of lukt het Nederlandse christenen niet om met een knipoog naar zichzelf iets van bínnenuit te laten zien aan een breed publiek? Ik twijfel – en hoop. Nederland verdient z’n eigen Srugim.

Dit artikel verscheen eerder in De Oogst (editie januari 2012), het maandblad van Tot Heil des Volks.

Foto: screenshot van Srugim op YouTube.