Met Kerst vieren we het wonder dat God zelf in het kind Jezus bij ons kwam wonen. Zoals Johannes het zegt: ‘Het woord is vlees geworden, en het heeft onder ons gewoond.’ De vleeswording van Christus, de incarnatie, is een goddelijk geworden voor zendingswerk en evangelisatie. Net als Jezus dichtbij ons kwam, moeten wij dichtbij anderen komen. In het Engels wordt dit aangeduid met de term ‘incarnational ministry’.

‘Incarnational ministry’ gaat dwars tegen onze neiging in om ons te verschuilen in onze eigen wereld met onze eigen cultuur en tradities. Op die manier wordt de boodschap minder gehoord, moeilijker te begrijpen en als minder relevant ervaren door de mensen die we willen bereiken. Daarom moeten we weer leren om dichtbij hen te komen die we willen bereiken, zodat er niets is dat ons onnodig van hen onderscheidt en een drempel kan opwerpen voor het Evangelie. In dit artikel wil ik nadenken over hoe we dit kunnen doen, maar ook wat hiervan de beperkingen zijn.

Christelijke enclave

In Nederland is er een gebied waar duidelijk meer christenen wonen dan in andere gebieden, de zogenaamde Bible Belt. Hoewel het veel voordelen biedt om in een christelijke enclave te wonen, helpt het niet als we bijvoorbeeld moslims in achterstandswijken met het Evangelie willen bereiken. Een eerste vereiste van ‘incarnational ministry’ is dan ook dat je dichtbij komt. Voor sommige mensen betekent dit dat ze hun huis met tuin op de Veluwe verkopen en zich ergens drie hoog in de Bijlmer vestigen. Anderen pakken hun boeltje en gaan in een bergdorp in Peru wonen. Het kan ook betekenen dat je je huis openstelt voor hangjongeren uit de buurt. Hoe dan ook, het belangrijkste is dat de afstand tussen jou en de mensen die God op je hart heeft gelegd zo klein mogelijk wordt, het liefst zo klein dat je elkaar kunt aanraken.

Geen aanstoot

Een andere kant van ‘incarnational ministry’ is dat de afstand in de manier van leven zo klein mogelijk is. In elke situatie zijn er andere manieren om uit te drukken dat je het leven van mensen om je heen wilt delen. Een Nederlandse vrouw die met moslimstudenten in Amsterdam werkt, zal wellicht een beetje raar aangekeken worden als ze in het dagelijks leven een hoofddoek gaat dragen. Jezelf zo kleden dat je geen aanstoot geeft, is dan vaak voldoende. Wanneer je als vrouw in Jemen werkt, is het bedekken van je hoofd wel een belangrijke manier om aan te geven dat je de cultuur van mensen respecteert en met hen geassocieerd wilt worden. Er zijn meer manieren waarop je dichtbij mensen kunt komen in hun manier van leven. Je kunt bijvoorbeeld je eetgewoonten aanpassen, meedoen met feesten en culturele gebruiken en gewoonten die aanstoot geven achterwege laten.

Nederigheid

Het aanpassen aan de ander is een uitdrukking van nederigheid, een belangrijk uitgangspunt van ‘incarnational ministry’. Zijn zoals Jezus die kwam om mensen te dienen. We komen niet om mensen tot leerlingen van ons te maken, maar tot medevolgelingen van Jezus. Dit is misschien het moeilijkste punt. Jezus heeft gezegd dat we mensen moeten leren onderhouden wat Hij geboden heeft, maar we hebben de neiging om daar van alles aan toe te voegen. Onze manier van tijdsindeling, onze manier van liederen zingen, onze manier van kleden, onze manier van kerken bouwen en organiseren, enzovoort. Deze dingen kunnen tot een last worden, een last die Christus hen niet heeft opgelegd.

Zoals er in de eerste gemeenten mensen waren die van de heidenen vroegen de Joodse wetten te houden als ze tot geloof in Christus kwamen, zo kunnen ook wij onze (sub)cultuur aan mensen opleggen. Zo maken we het voor hen moeilijk om Christus te volgen. Christus legde veel van Zijn Goddelijke heerlijkheid af om zoals ons te kunnen zijn. Zo kunnen wij ervoor kiezen om dingen die op zich misschien goed zijn af te leggen om dichter te komen bij de mensen waartoe God ons roept. Ze hoeven niet zo te worden als wij, ze mogen worden als Jezus.

Dilemma’s

Zo’n ideaal brengt wel veel dilemma’s met zich mee, in de eerste plaats ethische dilemma’s. Hoe kun je je oprecht verdiepen in de leefwereld van anderen en jezelf tegelijkertijd onbesmet van de wereld bewaren? Het betekent in elk geval niet dat we mensen moeten mijden omdat ze zich met dingen bezighouden waar we niet achter staan. Jezus deed dat ook niet. Het kan wel betekenen dat we bepaalde plekken en situaties mijden als we weten dat we daardoor in verleiding gebracht zouden kunnen worden. Voor iedereen ligt die grens anders. Jezus werd ons in alles gelijk, maar zondigde niet. Dat moet ook ons streven zijn.

Er zijn ook praktische dilemma’s. Je kunt je willen aanpassen aan de eetgewoonten van anderen, maar wat als je maag dat niet verdraagt? Kun je omgaan met de spanning van het wonen in een onveilig gebied? Houd je het vol om een heel ander dag- en nacht ritme aan te nemen? In de praktijk is het opgeven van dingen die jouw leven balans, ritme en houvast geven soms heel moeilijk en moet je daarin keuzes maken.

Allemaal bedelaars

Daarin komt ook de zwakte naar voren van het ideaal van een ‘incarnational ministry’. Wij kunnen ernaar streven om ons zo veel mogelijk te identificeren met onze doelgroep, maar wij zijn wel gevormd door onze eigen (sub)cultuur en kunnen die niet zomaar aan de kant zetten. Wij zullen altijd Nederlander blijven, gereformeerd of evangelisch, uit een beschaafd of minder beschaafd milieu. Dit zal ons stempelen en in veel gevallen duidelijk onderscheiden van onze doelgroep. Op zich hoeft dat geen drempel op te werpen voor mensen om tot Jezus te komen, als uit ons handelen maar duidelijk is dat zij niet eerst zo hoeven te worden als wij.

Een ander aspect waarin de vergelijking mank gaat, is dat Christus echt afdaalde uit heerlijkheid naar de ellende van deze aarde. Wij moeten wel eens wat opgeven, maar ten diepste zijn wij al gelijk. Zwak, gestempeld door de zonde en afhankelijk van Gods genade. Hij was het Brood dat uit de hemel is neergedaald. Wij zijn allemaal bedelaars.