Een paar jaar geleden wilde ik eens eieren kopen in een grote stad in Azië. Aan mijn vriendin daar vroeg ik welke eieren de scharreleieren waren. Ze reageerde nogal verbaasd. Scharreleieren? Het idee! Dat wij ons er druk over maakten of kippen konden scharrelen! Toen ik weer buiten stond en keek naar de dichtopeengepakte hoogbouw om me heen, begreep ik haar verbazing. Hier hadden zelfs mensen geen scharrelruimte. Honderden miljoenen bewoners van de nieuwe megasteden leven zo – als kippen in een legbatterij.

We staan op een kruispunt in de geschiedenis. Nog nooit heeft zo’n hoog percentage van de wereldbevolking in steden gewoond. Er wordt aangenomen dat dit nu al meer dan de helft is en dat dit de komende decennia zal stijgen tot zestig procent. Het aanzien van de wereld verandert en zendingsmethoden veranderen mee.

"We staan op een kruispunt
in de geschiedenis"

In de negentiende eeuw bracht de industriële revolutie in Europa en Amerika een grote golf van verstedelijking op gang. In die tijd werd de stadszending geboren. Tot Heil des Volks is er een voorbeeld van. In de steden was de vertrouwde structuur van het dorpsleven verdwenen. Mensen moesten een volkomen nieuwe manier van leven leren, vaak onder mensonterende omstandigheden. Dit veroorzaakte allerlei problemen, zoals alcoholisme, epidemieën en diepe armoede. Bewogen christenen richtten stadszendingen op, waar sociale zorg en evangelieverspreiding hand in hand gingen.

Grote steden, grote nood

De uitdagingen van het leven in de huidige metropolen, met name in Zuid-Amerika, Afrika en Azië, zijn een uitvergroting van de problemen die in de negentiende eeuw in het Westen ontstonden. De omvang van sommige wereldsteden is bijna onvoorstelbaar. De tien grootste metropolen in de wereld tellen elk meer inwoners dan heel Nederland. Sommige metropolen zijn een derde van de grootte van Nederland of meer! Trokken steden vroeger vooral mensen uit het omliggende platteland die werk zochten, tegenwoordig reikt de aantrekkingskracht van de megasteden veel verder. Culturen die duizenden kilometers bij elkaar vandaan zijn ontstaan, moeten zich naast elkaar zien te handhaven. De diversiteit in deze steden is enorm: van straatarm tot stinkend rijk, van moslim tot boeddhist, van analfabeet tot hoogleraar. Die veelkleurigheid heeft natuurlijk iets opwindends, maar zorgt ook vaak voor sociale en religieuze spanningen. Door het gebrek aan sociale controle in megasteden krijgen normale sociale problemen de kans om buiten hun proporties te groeien. Als je het wilt, en vaak ook als je het niet wilt, kun je ongemerkt opgaan in de massa. De overbevolking van veel megasteden leidt tot ernstige vervuiling van het leefmilieu. Dit is al het geval in steden in rijke landen, maar geldt vaak nog veel extremer voor steden in armere landen. Voorbeelden zijn de smog in steden als Beijing en Caïro, en de bewoonde vuilnisbelten in steden als Manila.

"In de meeste megasteden is
veiligheid een groot probleem"

In de meeste megasteden is veiligheid een groot probleem. Natuurlijk in de eerste plaats vanwege criminaliteit, maar je kunt ook denken aan gevaar in het stadsverkeer, gevaar door onveilige behuizing, gevaar voor besmettelijke ziekten en aandoeningen die gerelateerd zijn aan vervuiling.

Werken in de asfaltjungle

We kennen allemaal de verhalen van de ‘traditionele’ zendelingen – die zijn er trouwens nog steeds. Zij moeten de gevaren van de wildernis trotseren, westerse gemakken opgeven en ze krijgen te maken met isolatie, het leven in afgelegen oorden. Stadszendelingen krijgen ook het een en ander voor hun kiezen, maar dan op heel andere terreinen. Heeft het leven in sommige steden nog wel iets opwindends, het leven in veel metropolen in de derde wereld is bepaald onaantrekkelijk, zeker als je niet in de rijke buitenlandse buurten woont. Werken in dit soort steden betekent leven met voortdurende herrie, stank, mensenmassa’s, luchtvervuiling, criminaliteit, en gebrek aan ruimte, groen, een gezond dag- en nachtritme en privacy. Dit maakt het werken in de asfaltjungle vaak enorm vermoeiend, zeker in het begin. Je moet heel wat in huis hebben, want je kunt je vaak niet, zoals in dorpjes of bij afgelegen stammen, richten op één taal, één cultuur en één godsdienst. In de grote steden kom je het allemaal tegen, je moet van alles wat weten en zeer flexibel zijn.

Grote steden, grote kansen

Voor veel mensen is het stadsleven bepaald geen pretje. Toch behoudt de stad haar aantrekkingskracht, omdat zij mogelijkheden biedt die het platteland niet heeft. Ook voor zending biedt de stad unieke mogelijkheden. In vergelijking met kleinere plaatsen staan stedelingen meer open voor nieuwe ideeën en minder argwanend tegenover vreemdelingen. In een stad komen mensen meer in aanraking met mensen uit andere culturen en met andere levensbeschouwingen. Een stad heeft veel te bieden op het gebied van voorzieningen en (digitale) infrastructuur die je bij je werk goed kunt gebruiken. Het is daarom relatief eenvoudig om grote aantallen mensen te bereiken.

"Voor zending biedt
de stad unieke mogelijkheden"

Steden herbergen vaak mensen uit vele landen, waaronder landen waar zendingswerk heel moeilijk is. Dit biedt unieke mogelijkheden om Christus bekend te maken onder bevolkingsgroepen die anders weinig kans zouden hebben om over Hem te horen. Veel stedelingen zijn onderweg. Ze studeren een paar jaar of komen voor een korte periode om geld te verdienen. Als ze tot geloof komen, kunnen ze de boodschap meenemen als ze verder reizen of teruggaan naar hun familie. Vanuit steden kun je dus grote gebieden beïnvloeden, en kan het Evangelie komen op plaatsen die voor zendingswerkers ontoegankelijk zijn. Maar de belangrijkste reden om ons als kerk in te zetten voor zending in de grote wereldsteden, blijft toch de geestelijke en lichamelijke nood van de grote groepen outcasts: daklozen, straatkinderen, prostituees, sloppenwijkbewoners, verslaafden en vluchtelingen. Waar zij naar de rand van de samenleving verdwijnen en niet meer worden gehoord in de massa’s en de drukte, heeft de kerk een taak om hen op te zoeken en bij Jezus te brengen.